DËMTIME SPORTIVE NË SALVEO
Qëllimi nuk është vetëm rikthimi në stërvitje, por përgatitja për kërkesat e sportit.
Rehabilitimi përparon nga kontrolli i simptomave te kapaciteti, shpejtësia dhe detyrat specifike të sportit.
Kur duhet vlerësim urgjent
PATOLOGJITË DHE PARAQITJET KLINIKE
Cilat dëmtime mund të ndodhin gjatë sportit dhe çfarë simptomash japin?
Këto janë problematikat kryesore, jo një listë diagnostike për vetëvlerësim. E njëjta simptomë mund të ketë burime të ndryshme dhe gjetjet në imazheri nuk shpjegojnë gjithmonë dhimbjen.
Dëmtimet akute të muskujve dhe tendinave
Distensioni dhe çarja muskulore+
Dëmtim i fibrave muskulore nga sprinti, kërcimi, frenimi ose zgjatja e papritur; më shpesh prek hamstring-un, aduktorët, pulpën dhe kuadricepsin.
- Dhimbje e papritur gjatë aktivitetit
- Dobësi dhe dhimbje gjatë kontraktimit ose shtrirjes
- Ënjtje, mavijosje ose defekt i prekshëm në dëmtime më të mëdha
Kontuzioni muskulor+
Dëmtim nga goditja direkte që shkakton gjakderdhje dhe ënjtje brenda muskulit pa plagë të hapur.
- Dhimbje dhe mavijosje pas kontaktit
- Ënjtje dhe kufizim i lëvizjes
- Dobësi ose dhimbje gjatë përdorimit të muskulit
Ruptura akute e tendinit+
Çarje e pjesshme ose e plotë e tendinit, si Akili, patelari, kuadricepsi ose bicepsi, pas kontraktimit të fuqishëm ose traumës.
- Kërcitje dhe dhimbje e menjëhershme
- Humbje e papritur e forcës ose funksionit
- Defekt i prekshëm, ënjtje ose mavijosje
Krampa e lidhur me ushtrimin+
Kontraktim i papritur, i dhimbshëm dhe i pavullnetshëm gjatë ose pas aktivitetit. Shkaku mund të lidhet me lodhjen neuromuskulare dhe faktorë individualë.
- Shtrëngim i fortë dhe i papritur i muskulit
- Muskul i fortë ose i dukshëm në kontraktim
- Dhimbje që zakonisht qetësohet pas ndalimit dhe relaksimit
Ligamentet, artikulacionet dhe kërci
Ndrydhja ligamentare+
Distension ose çarje e ligamentit pas rrotullimit, kontaktit ose tejkalimit të kufirit të artikulacionit; grada përcaktohet nga dëmtimi dhe paqëndrueshmëria.
- Dhimbje dhe ënjtje rreth artikulacionit
- Mavijosje dhe vështirësi në ngarkesë
- Ndjesi paqëndrueshmërie ose “ikjeje”
Luksacioni dhe subluksacioni+
Humbje e plotë ose e pjesshme e kontaktit normal të sipërfaqeve artikulare. Reduktimi duhet kryer nga personel i trajnuar pas vlerësimit të nervave dhe qarkullimit.
- Deformim dhe dhimbje shumë e fortë
- Pamundësi për të lëvizur ose përdorur artikulacionin
- Mpirje, dobësi ose ndryshim i qarkullimit kërkojnë urgjencë
Dëmtimi i meniskut ose labrumit+
Çarje e strukturave fibro-kërcore që stabilizojnë dhe shpërndajnë ngarkesën në gju, shpatull ose ijë, pas rrotullimit ose ngarkesës së përsëritur.
- Dhimbje e thellë ose në vijën artikulare
- Klikim, kapje ose bllokim
- Ënjtje dhe kufizim gjatë ulje-ngritjes, rrotullimit ose hedhjes
Lezioni kondral ose osteokondral+
Dëmtim i kërcit artikular, me ose pa kockën nën të, pas traumës ose ngarkesës së përsëritur.
- Dhimbje e thellë me ngarkesë
- Ënjtje e përsëritur pas aktivitetit
- Bllokim ose kapje kur fragmenti është i paqëndrueshëm
Paqëndrueshmëria pas dëmtimit+
Episode të përsëritura të lëshimit të artikulacionit pas dëmtimit ligamentar, luksacionit ose rehabilitimit jo të plotë.
- Ndjesi pasigurie gjatë frenimit, uljes ose kthesave
- Dëmtime të përsëritura
- Dhimbje ose ënjtje pas stërvitjes
Kockat dhe mosha e rritjes
Fraktura traumatike+
Thyerje e kockës pas goditjes, rënies, përplasjes ose rrotullimit me forcë. Fraktura e hapur ose me dëmtim neurovaskular është urgjencë.
- Dhimbje e fortë dhe ndjeshmëri e lokalizuar
- Ënjtje, mavijosje ose deformim
- Pamundësi për ta ngarkuar ose përdorur segmentin
Reaksioni dhe fraktura e stresit+
Spektër dëmtimi kockor kur ngarkesa e përsëritur tejkalon rikuperimin; mund të përparojë nga edemë kockore në vijë frakture.
- Dhimbje graduale, fokale, që shtohet me aktivitet
- Ndjeshmëri e qartë mbi kockë
- Dhimbje që përparon nga sporti te ecja ose pushimi
Dëmtimi i pllakës së rritjes+
Dëmtim i fizës te fëmijët dhe adoleshentët, e cila mund të jetë më e dobët se ligamentet përreth dhe kërkon vlerësim mjekësor.
- Dhimbje dhe ënjtje pranë fundit të kockës
- Ndjeshmëri e lokalizuar pas traumës
- Çalim ose refuzim për të përdorur gjymtyrën
Apofiziti dhe fraktura avulsive+
Irritim gradual i vendit të ngjitjes në pllakën e rritjes ose shkëputje akute e fragmentit kockor nga tërheqja e fuqishme muskulore.
- Dhimbje graduale me vrap e kërcim te apofiziti
- Dhimbje e papritur ose kërcitje te avulsioni
- Ndjeshmëri lokale, dobësi dhe çalim
Spondiloliza te sportistët+
Reaksion ose defekt stresi i pars interarticularis në shtyllën lumbare, më i shpeshtë në sportet me ekstenzion dhe rrotullim të përsëritur.
- Dhimbje mesi e lidhur me aktivitetin
- Përkeqësim me ekstenzion, rrotullim ose ulje nga kërcimi
- Ngurtësi dhe ndonjëherë dhimbje në vithe ose kofshë
Mbingarkesa dhe tendinopatitë
Tendinopatia e lidhur me ngarkesën+
Ulja e tolerancës së tendinit ndaj ngarkesës pas ndryshimeve të shpejta të volumit ose intensitetit; mund të prekë Akilin, patelarin, glutealët, aduktorët, hamstring-un ose shpatullën.
- Dhimbje e lokalizuar gjatë ngarkesës së tendinit
- Ngurtësi pas pushimit ose në fillim të aktivitetit
- Ulje e forcës, kërcimit, vrapit ose hedhjes
Dhimbja patellofemorale+
Dhimbje rreth ose pas patelës e lidhur me ngarkesën e artikulacionit, pa nënkuptuar domosdoshmërisht dëmtim të kërcit.
- Dhimbje përpara gjurit me vrap, kërcim, squat ose shkallë
- Dhimbje pas uljes së zgjatur
- Ndjeshmëri rreth patelës dhe ndonjëherë kërcitje
Sindroma e stresit medial tibial+
Dhimbje nga mbingarkesa përgjatë skajit posteromedial të tibies, e njohur si “shin splints”; duhet dalluar nga fraktura e stresit dhe sindroma kompartimentale.
- Dhimbje difuze përgjatë pjesës së brendshme të tibies
- Dhimbje në fillim ose pas vrapimit dhe kërcimit
- Ndjeshmëri në një zonë të gjatë, jo vetëm në një pikë
Dhimbja inguinale e lidhur me sportin+
Dhimbje që mund të lidhet me aduktorët, iliopsoasin, kanalin inguinal, pubisin ose artikulacionin e ijës dhe kërkon diferencim klinik.
- Dhimbje në ijë gjatë sprintit, kthesave ose goditjes së topit
- Dhimbje me shtrëngimin e këmbëve ose ushtrimet abdominale
- Ulje e shpejtësisë dhe fuqisë në ndryshimin e drejtimit
Dhimbja e shpatullës te sportisti “overhead”+
Profil simptomash nga ndërveprimi i ngarkesës së manshetës rrotulluese, labrumit, kapsulës dhe kontrollit skapular në hedhje, not ose volejboll.
- Dhimbje gjatë hedhjes ose mbi kokë
- Ulje e shpejtësisë, saktësisë ose forcës
- Dhimbje nate, lodhje ose ndjesi paqëndrueshmërie
Koka, shtylla dhe nervat
Konkuzioni sportiv+
Dëmtim traumatik i trurit nga goditja në kokë, trup ose qafë; humbja e vetëdijes nuk është e domosdoshme dhe sportisti duhet larguar nga loja për vlerësim.
- Dhimbje koke, marramendje, nauze ose problem ekuilibri
- Ndjeshmëri ndaj dritës ose zhurmës dhe shikim i turbullt
- Ngadalësim, konfuzion, problem kujtese ose ndryshim humori
Trauma cervikale dhe dëmtimi i palcës+
Dëmtim i qafës pas kontakti, rënieje ose zhytjeje, me rrezik për vertebrat, ligamentet dhe palcën kurrizore. Kërkon imobilizim dhe urgjencë.
- Dhimbje e fortë qafe pas traumës
- Mpirje, dobësi ose paralizë në gjymtyrë
- Vështirësi në frymëmarrje ose humbje e kontrollit të urinimit/defekimit
“Stinger” ose “burner” i pleksusit brakial+
Tërheqje ose kompresim i përkohshëm i pleksusit brakial në sportet e kontaktit. Simptomat dypalëshe ose të vazhdueshme kërkojnë vlerësim të qafës.
- Djegie ose goditje elektrike nga qafa në një krah
- Mpirje dhe dobësi e përkohshme e krahut
- Simptoma të përsëritura ose që nuk qetësohen
Kompresimi i nervit periferik te sportisti+
Irritim i nervit nga pozicioni, presioni ose lëvizja e përsëritur, si nervi ulnar, peroneal ose tibial.
- Mpirje, shpime ose djegie në territorin e nervit
- Dobësi e muskujve përkatës
- Simptoma të lidhura me pozicionin, pajisjen ose volumin e stërvitjes
Urgjencat e ushtrimit
Sindroma akute kompartimentale+
Rritje kritike e presionit brenda një kompartimenti muskulor pas traumës ose gjakderdhjes, që rrezikon muskujt dhe nervat. Është urgjencë kirurgjikale.
- Dhimbje shumë e fortë dhe joproporcionale me dëmtimin
- Dhimbje me shtrirjen pasive dhe segment i tendosur
- Mpirje ose dobësi progresive; pulsi mund të jetë ende i pranishëm
Goditja nga nxehtësia dhe sëmundjet termike+
Spektër nga krampat dhe lodhja termike deri te goditja nga nxehtësia me temperaturë të lartë dhe çrregullim të sistemit nervor qendror.
- Dobësi, marramendje, nauze, dhimbje koke ose kolaps
- Konfuzion, sjellje jonormale, çorientim ose humbje vetëdijeje
- Lëkurë e nxehtë; djersitja mund të jetë e pranishme ose jo
Rabdomioliza nga sforcimi+
Shkatërrim i tepruar i muskulit pas ushtrimit ekstrem ose të pazakontë, që mund të dëmtojë veshkat dhe kërkon vlerësim urgjent.
- Dhimbje, dobësi dhe ënjtje muskulore e pazakontë
- Urinë e errët në ngjyrë çaji ose ulje e urinimit
- Gjendje e rënduar, nauze ose konfuzion
Hiponatremia e lidhur me ushtrimin+
Ulje e natriumit gjatë ose pas aktivitetit të zgjatur, shpesh nga marrja e tepërt e lëngjeve në raport me humbjet.
- Dhimbje koke, nauze, fryrje ose konfuzion
- Të vjella, përgjumje ose sjellje jonormale
- Konvulsione ose humbje vetëdijeje në forma të rënda
Sinkopa dhe arresti kardiak i papritur+
Humbja e vetëdijes gjatë sforcimit mund të jetë shenjë e sëmundjes kardiake; arresti kardiak kërkon CPR dhe defibrilim të menjëhershëm.
- Kolaps ose humbje vetëdijeje gjatë aktivitetit
- Dhimbje gjoksi, palpitacione ose frymëmarrje e pazakontë
- Mungesë reagimi dhe frymëmarrje jo normale në arrest
Shëndeti i sportistit dhe rikuperimi
Deficiti relativ energjetik në sport (REDs)+
Pasojë e disponueshmërisë së ulët energjetike te sportistet dhe sportistët, me ndikim në kocka, hormone, imunitet, rikuperim dhe performancë.
- Lodhje, ulje e performancës dhe rikuperim i zgjatur
- Dëmtime ose fraktura stresi të përsëritura
- Çrregullime menstruale, ulje libidoje ose ndryshime humori
Sindroma e mbistërvitjes+
Rënie e zgjatur e performancës e shoqëruar me lodhje dhe ndryshime të humorit pas çekuilibrit midis ngarkesës dhe rikuperimit; diagnoza kërkon përjashtim të shkaqeve mjekësore.
- Performancë e ulur për javë ose muaj
- Lodhje e vazhdueshme, gjumë i çrregullt dhe irritim
- Infeksione të shpeshta ose ndjesi se stërvitja e zakonshme është shumë e rëndë
Mungesa e hekurit dhe anemia te sportistët+
Rezerva të ulëta hekuri, me ose pa anemi, që mund të ulin transportin e oksigjenit dhe performancën; konfirmohet me vlerësim laboratorik.
- Lodhje dhe ulje e kapacitetit aerobik
- Frymëmarrje e shkurtër ose rrahje të shpejta me ngarkesë
- Zbehje, marramendje ose rikuperim i ngadalshëm
Përshkrimet janë orientuese. Diagnoza vendoset nga historia, ekzaminimi klinik dhe, vetëm kur indikohet, imazheria ose analizat.
VLERËSIMI
Çfarë kontrollojmë?
Testet përzgjidhen sipas historisë, simptomave dhe objektivave. Nuk përdoret një paketë identike për çdo pacient.
- Mekanizmi dhe historia e ngarkesës
- Forca, fuqia dhe kontrolli
- Vrapimi, kërcimi dhe ndryshimi i drejtimit
- Kriteret specifike të sportit
RRUGA E REHABILITIMIT
Mekanizmi, irritueshmëria, ngarkesa e fundit dhe kërkesat e sportit vendosin bazën.
Lëvizja, kontrolli dhe forca rikthehen duke ruajtur kondicionin e përgjithshëm.
Forca, fuqia dhe toleranca progresojnë drejt rolit të sportistit.
Shpejtësia, frenimi, kërcimi dhe ndryshimi i drejtimit futen gradualisht.
Stërvitja e modifikuar dhe detyrat specifike paraprijnë ngarkesën e plotë.
PYETJE TË SHPESHTA
Para vlerësimit.
Përgjigje orientuese për këtë problematikë; vendimi individual merret pas ekzaminimit.
Kur mund të filloj stërvitjen?
Kur faza e dëmtimit, funksioni dhe reagimi ndaj ngarkesës lejojnë ekspozim të modifikuar.
A mjafton të mos kem dhimbje?
Jo. Rikthimi kërkon edhe kapacitet fizik, aftësi specifike dhe tolerancë ndaj stërvitjes.
Cilat teste përdoren?
Testet zgjidhen sipas dëmtimit, sportit, pozicionit dhe kërkesave individuale.
Si ulet rreziku i ridëmtimit?
Me rindërtim kapaciteti, progres të kontrolluar dhe menaxhim të ngarkesës pas rikthimit.
FIZIOTERAPI
Raste klinike
Vlerësimi, trajtimi dhe ndjekja e rasteve individuale të rehabilitimit.
0 raste
Ende nuk ka raste të publikuara në këtë kategori.
REZERVO VLERËSIM
Hapi i parë është vlerësimi i duhur.
Kontaktoni klinikën ose plotësoni kërkesën. Ajo dërgohet në mënyrë të sigurt në portalin e klinikës dhe konfirmohet nga stafi.
